Alcohol en immuunsuppressie bij kankerpatiënten

Stel je voor: je bent net klaar met een zware kankerbehandeling. Je voelt je langzaam beter en wilt graag weer een beetje normaal doen.

Een wijntje op een verjaardag of een biertje op het terras voelt dan als een klein feestje. Het is begrijpelijk, maar er is een onzichtbare vijand actief. Alcohol kan een flinke spelbreker zijn voor je herstel.

Het tast je immuunsysteem aan, precies op het moment dat je het het hardst nodig hebt.

In dit artikel leggen we uit waarom alcohol en kanker geen goede match zijn, hoe je immuunsysteem hieronder lijdt en wat dit betekent voor je behandeling.

Waarom alcohol kankerverwekkend is

De link tussen alcohol en kanker is al langere tijd bekend. Grote organisaties zoals de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het International Agency for Research on Cancers (IARC) hebben alcohol bestempeld als een carcinogeen.

Dit betekent dat alcohol direct de ontwikkeling van kanker kan bevorderen. Wereldwijd wordt ongeveer 5% van alle kankergevallen toegeschreven aan alcoholgebruik.

De meest voorkomende soorten kanker die hiermee samenhangen zijn mond-, keel-, slokdarm-, lever-, borst- en dikke darmkanker. In Nederland is het verband tussen alcohol en deze soorten kanker duidelijk aangetoond. Zo toonde een onderzoek in het Tijdschrift voor Oncologie aan dat regelmatige drinkers een 18% hogere kans hebben op dikke darmkanker, een percentage dat vooral bij mannen significant is.

Hoe alcohol je immuunsysteem ondermijnt

Je immuunsysteem is je persoonlijke leger. Het beschermt je tegen virussen en probeert kankercellen op te sporen en te vernietigen.

Directe aanval op witte bloedcellen

Alcohol is als een stoorzender in dit systeem. Het werkt op twee fronten: direct en indirect.

Alcohol heeft een directe uitwerking op je witte bloedcellen. Vooral de natuurlijke killercellen (NK-cellen) en T-cellen worden getroffen. NK-cellen zijn cruciaal; ze zijn de eerste verdedigingslinie die zieke cellen herkent en uitschakelt.

Indirecte schade via de darmen

Onderzoek, zoals gepubliceerd in het tijdschrift *Alcohol Research*, heeft aangetoond dat zelfs matige alcoholconsumptie de activiteit van deze cellen onderdrukt. T-cellen, die verantwoordelijk zijn voor een specifieke aanval op kankercellen, worden ook minder effectief.

Kortom: alcohol zorgt ervoor dat je leger minder scherp is en sneller vermoeid raakt. Een groot deel van je immuunsysteem – ongeveer 70% – bevindt zich in je darmen. Alcohol kan deze kwetsbare omgeving flink ontregelen. Chronisch gebruik beschadigt de darmwand, wat leidt tot een ‘lekkende darm’ (intestinale permeabiliteit).

Hierdoor kunnen giftige stoffen en bacteriën makkelijker in de bloedbaan terechtkomen. Je lichaam reageert hierop met een constante, lage ontsteking.

Dit zorgt ervoor dat je immuunsysteem overbelast raakt en minder energie overhoudt voor de bestrijding van kanker. Bovendien belemmert alcohol de aanmaak van vitamine D, een essentiële vitamine voor een sterk immuunsysteem. Zonder voldoende vitamine D functioneren je afweercellen minder goed.

Alcohol en immunotherapie: Een gevaarlijke combinatie

Immunotherapie is een krachtige behandeling die steeds vaker wordt ingezet bij kanker. Het doel is om het eigen immuunsysteem te activeren zodat het de kankercellen zelf aanvalt.

Medicijnen als checkpoint-remmers (zoals Keytruda of Opdivo) halen de ‘remmen’ van het immuunsysteem af. Alcohol en immuunsuppressie kunnen deze behandeling flink in de weg zitten. Uit onderzoek, gepubliceerd in *Clinical Cancer Research*, blijkt dat patiënten die regelmatig alcohol drinken, een significant lagere respons hebben op PD-1 immunotherapie bij longkanker. De reden?

Alcohol zorgt voor meer ontstekingen in het lichaam en vermindert de activiteit van de darmflora, wat essentieel is voor de werking van deze medicijnen.

Een meta-analyse uit 2023, gepubliceerd in *Oncoimmunology*, suggereerde zelfs dat patiënten die meer dan één standaardglas alcohol per dag nuttigen, een 30 tot 40% lagere kans hebben op een positieve reactie van de immunotherapie. Voor wie deze behandeling krijgt, is het vermijden van alcohol dus niet alleen een advies, maar een strategische keuze voor een betere uitkomst.

Is er een veilige hoeveelheid alcohol?

De vraag is vaak: “Mag ik echt niets meer?” Het eerlijke antwoord is dat er voor kankerpatiënten geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat. Zelfs kleine hoeveelheden kunnen schadelijk zijn, vooral tijdens of na een behandeling.

De Richtlijnen van de KWF (KWF Kankerbestrijding) adviseren kankerpatiënten dan ook om volledig te stoppen met alcohol. Elke slok alcohol belast de lever, verstoort de slaap en verzwakt de afweer. Omdat de effecten cumulatief zijn – het bouwt zich op in de tijd – betekent elke hoeveelheid alcohol een extra risico.

De mythe van één fles wijn per week

Veel mensen denken dat één fles wijn per week wel meevalt. Toch is dit een aanzienlijke hoeveelheid alcohol.

Een fles wijn bevat ongeveer 7 tot 10 standaardglazen. Verspreid over de week lijkt het misschien weinig, maar voor je lichaam is het een constante belasting. Voor kankerpatiënten kan deze hoeveelheid de leverfunctie beïnvloeden, wat belangrijk is voor het afbreken van medicijnen.

Bovendien verstoort het de darmflora en verzwakt het de algehele weerstand. De mogelijke risico’s wegen niet op tegen de genieting van een glas wijn. De keuze voor een alcoholvrij alternatief is daarom de veiligste optie.

Praktische aanbevelingen voor patiënten

Het stoppen met alcohol kan een uitdaging zijn, maar het is een krachtige stap in je herstel.

• Communicatie met je arts: Wees altijd open over je alcoholgebruik. Je arts kan je helpen bij het maken van een plan om te stoppen.
• Gezonde levensstijl: Focus op wat je wél kunt beïnvloeden. Een gezond dieet, voldoende slaap en matige beweging versterken je immuunsysteem enorm.
• Alternatieven: Er zijn tegenwoordig veel smaakvolle alcoholvrije dranken op de markt. Denk aan non-alcoholische sterke dranken of goede alcoholvrije wijnen. Zo mis je de sociale ervaring niet.
• Voedingsadvies: Raadpleeg een diëtist die gespecialiseerd is in kanker. Zij kunnen je helpen bij het kiezen van voeding die je lever en darmen ondersteunt.

Hier zijn een aantal praktische tips: Hoewel het soms lastig kan zijn, is het vermijden van alcohol een van de beste dingen die je kunt doen voor je immuunsysteem en je herstel.

Het is een investering in je gezondheid die zich dubbel en dwars uitbetaalt. Disclaimer: Dit artikel is informatief en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je behandelend arts of zorgverlener voor persoonlijk advies.