Fyto-oestrogenen bij borstkanker: veilig voor je immuunsysteem?

Stel je even voor: je staat in de supermarkt, je wilt gezond eten, en je grijpt naar een pak sojamelk of een blok tofu. Tegelijkertijd spookt er van alles door je hoofd.

Je hebt gehoord dat borstkanker en hormonen een lastige combinatie zijn, en plantaardige hormonen... tja, klinkt dat niet een beetje eng? Is dit nu goed voor je of juist niet? Vooral als het gaat om je immuunsysteem, de belangrijkste verdedigingslinie van je lichaam.

Laten we dit even rustig en duidelijk uitzoeken, zonder ingewikkelde dokterstaal. We duiken in de wereld van fyto-oestrogenen en ontdekken wat ze écht doen met je lijf en je afweer.

Wat zijn fyto-oestrogenen eigenlijk?

Even snel terug naar de basis. "Phyto" is Grieks voor plant.

Dus fyto-oestrogenen zijn simpelweg plantaardige hormonen. Ze zitten in veel voedingsmiddelen die je waarschijnlijk al eet, zoals sojabonen, lijnzaad, sesamzaad, hennep, noten en bepaalde groenten en fruit. De reden dat ze zo vaak genoemd worden, is omdat ze qua structuur lijken op ons eigen menselijke oestrogeen.

Ze passen dus een beetje in dezelfde sloten (receptoren) in je lichaam.

• Genisteïne en Daidzeïne: Deze vind je vooral in sojabonen en sojaproducten. Ze zijn de meest bestudeerde varianten.
• Lignanen: Deze zitten in lijnzaad, sesamzaad en volkoren granen.
• Coumestrol: Te vinden in spliterwten, bonen en alfalfa-scheuten.

Maar let op: ze zijn niet identiek. Ze zijn veel zwakker. Je kunt het zien als een reservesleutel die misschien wel draait, maar niet altijd de deur opent. De bekendste soorten zijn:

Hoeveel er in een product zit, hangt af van de teelt, de bewerking en de soort plant. Maar over het algemeen is de hoeveelheid in normale voeding niet extreem hoog.

De grote vraag: Verhogen ze het risico op borstkanker?

Dit is waar het vaak misgaat in de discussie. Vroeger, rond de jaren 90, dachten wetenschappers vooral dat fyto-oestrogenen "goed" waren. Er waren studies (zoals een grote meta-analyse in 2009 met meer dan 16.000 vrouwen) die lieten zien dat vrouwen die regelmatig soja aten, ongeveer 14% minder risico liepen op borstkanker.

Maar de wetenschap staat nooit stil. Nieuwere, grotere onderzoeken (bijvoorbeeld in 2017 in JAMA Oncology met 140.000 vrouwen) lieten een iets ander beeld zien.

Hier werd geen duidelijk verband meer gevonden tussen soja en een lager risico. Sommige studies lieten zelfs een lichte toename zien bij extreem hoge inname, hoewel die resultaten vaak wisselen.

De rol van equol: Een individueel verhaal

Hoe zit dat? De invloed hangt af van het stadium van je leven. Vrouwen die op jonge leeftijd (tijdens de puberteit) veel soja eten, lijken een lager risico te hebben later.

Maar voor vrouwen die al borstkanker hebben (of een hormoongevoelige tumor), is het beeld complexer.

Hier gaat het niet zozeer om preventie, maar om de vraag of het de ziekte kan beïnvloeden. Er is een interessante factor die de uitkomst beïnvloedt: equol. Niet iedereen maakt dit aan. Ongeveer de helft van de mensen heeft darmbacteriën die daidzeïne (uit soja) kunnen omzetten in equol.

De theorie is dat equol een sterker beschermend effect kan hebben. Maar omdat niet iedereen deze stof aanmaakt, reageren mensen dus heel verschillend op soja. Dit verklaart waarom de onderzoeksresultaten zo wisselend zijn.

Impact op het immuunsysteem: Bescherming of onderdrukking?

De kern van je vraag: zijn ze veilig voor je immuunsysteem? Je immuunsysteem is je leger tegen kankercellen.

Hoe kunnen fyto-oestrogenen het immuunsysteem helpen?

Oestrogeen (en dus ook fyto-oestrogenen) kan dit leger beïnvloeden. Het is geen simpele "ja" of "nee". Er zijn aanwijzingen dat fyto-oestrogenen ontstekingsremmend werken.

Hoe kunnen ze het immuunsysteem negatief beïnvloeden?

Chronische ontsteking is een voedingsbodem voor kanker. Stoffen zoals genisteïne kunnen helpen om het afweersysteem rustiger te maken waar het nodig is, zonder het helemaal plat te leggen.

Sommige dierstudies tonen aan dat het de activiteit van bepaalde immuuncellen (zoals T-cellen en natural killer-cellen) positief kan beïnvloeden, waardoor het lichaam beter kankercellen kan opsporen. Aan de andere kant: hoge doses oestrogeen kunnen het immuunsysteem onderdrukken. Omdat fyto-oestrogenen bij borstkanker veilig zijn voor je immuunsysteem, is er een theorie dat ze bij vrouwen met een hormoongevoelige tumor de groei zouden kunnen stimuleren in plaats van remmen.

Dit is met name een risico bij extreem hoge doseringen via supplementen (pillen), niet zozeer via normale voeding. Een studie uit 2018 suggereerde zelfs dat hoge doses daidzeïne de proliferatie van T-cellen (belangrijk voor afweer) konden verminderen. Conclusie op dit moment: Bij normale voeding lijkt het effect op het immuunsysteem eerder neutraal of licht positief, maar bij supplementen (hoge concentraties) is voorzichtigheid geboden.

De schaduwkant: Nadelen en voorzorg

Hoewel fyto-oestrogenen natuurlijk zijn, betekent dat niet automatisch dat ze onschuldig zijn voor iedereen. Er zijn een aantal punten om rekening mee te houden:

• Hormoongevoelige tumoren: Als je borstkanker hebt die gevoelig is voor oestrogeen (ER+), kunnen fyto-oestrogenen theoretisch de groei stimuleren, hoewel de gegevens hierover gemengd zijn. Het hangt af van de dosis en je persoonlijke stofwisseling.
• Individuele verschillen: Zoals gezegd, de aanwezigheid van equol-producerende bacteriën maakt een groot verschil.
• Interacties met medicijnen: Fyto-oestrogenen kunnen interfereren met medicijnen zoals tamoxifen (een veelgebruikte hormoontherapie bij borstkanker). Ze kunnen elkaars werking beïnvloeden, waardoor medicijnen minder effectief worden of bijwerkingen toenemen.
• Supplementen vs. voeding: Een extract uit een sojaboon is niet hetzelfde als de boon zelf. In supplementen zitten vaak geconcentreerde doses die je nooit via normaal eten binnen zou krijgen.

Supplementen: Waarom je beter oppast

De markt voor supplementen is enorm. Voedingssupplementen met fyto-oestrogenen (zoals soja-extracten, lijnzaadolie capsules of isoflavonen-pillen) worden soms gepromoot als "natuurlijke ondersteuning".

Maar voor vrouwen met borstkanker is dit vaak een risicovolle gok. De kwaliteit van supplementen is moeilijk te controleren.

Er zit soms meer in de capsule dan op het etiket staat, of juist minder. Bovendien is er weinig bewijs dat deze geconcentreerde doses helpen bij het bestrijden van kanker. Integendeel, ze kunnen het hormonale evenwicht verstoren.

• Soja-isoflavonen capsules: Deze bevatten zeer hoge concentraties genisteïne en daidzeïne.
• Lijnzaadolie capsules: Hoewel lijnzaad gezond is, is de geconcentreerde olie een ander verhaal.

Specifieke supplementen die vaak met argwaan worden bekeken door artsen: Advies: Raadpleeg altijd je oncoloog of diëtist voordat je een supplement met fyto-oestrogenen slikt, zeker tijdens of na een borstkankerbehandeling.

Moet je soja en fyto-oestrogenen nu vermijden?

De angst voor soja is soms groter dan de daadwerkelijke wetenschap. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en vele oncologen is matige consumptie van sojaproducten veilig, zelfs voor vrouwen met borstkanker.

Het gaat hier dan om voeding, niet om supplementen. Het vermijden van alle fyto-oestrogenen is bijna onmogelijk en waarschijnlijk niet nodig. Een gevarieerd dieet met groenten, fruit en peulvruchten (inclusief soja) is belangrijk voor je algehele gezondheid en immuunsysteem.

De sleutel is matiging en variatie. Eet niet elke dag kilo's tofu of drink liters sojamelk, maar wissel het af met andere eiwitbronnen en gezonde vetten.

Is tofu veilig om te eten als ik borstkanker heb?

Ja, over het algemeen wel. Tofu is een bewerkt sojaproduct en bevat gematigde hoeveelheden fyto-oestrogenen.

De meeste artsen zijn het erover eens dat een paar porties per week (bijvoorbeeld 2 tot 3 keer) geen kwaad kan en zelfs deel kan uitmaken van een gezond dieet.

Het gaat om de totale context. Als je elke dag grote hoeveelheden tofu eet en daarnaast ook nog sojamelk en edamame, kan de inname hoog oplopen. Voor de meeste mensen is dit geen probleem, maar bij een hormoongevoelige tumor kan overleg met een diëtist verstandig zijn.

Let op je lichaam. Voel je je er goed bij? Blijf je stabiel?

Dan is er vaak geen reden tot paniek. Luister naar je arts, maar laat je niet gek maken door angst voor een stukje tofu. Disclaimer: Dit artikel is informatief en geen vervanging voor medisch advies. Raadpleeg altijd je behandelend arts bij vragen over je dieet en borstkanker.