Rood vlees bij kanker: wat is de invloed op je afweer?

Sta je wel eens in de supermarkt bij het vleesvak en denk je: "Is dit nu wel of niet goed voor me?" Het is een vraag die leeft. Rood vlees is populair, maar er gaan ook veel verhalen over de link met kanker.

In dit artikel duiken we in de wetenschap achter rood vlees, je afweersysteem en wat de nieuwste onderzoeken – zoals die van het UK Biobank – nu écht zeggen. Geen ingewikkelde wetenschaptaal, maar gewoon helder en eerlijk.

Rood vlees: Wat valt daar eigenlijk onder?

Laten we beginnen met de basis: wat bedoelen we eigenlijk met rood vlees?

Het klinkt logisch, maar het is handig om te weten dat dit niet alleen gaat om rauw vlees. Rood vlees is afkomstig van zoogdieren, zoals koeien, schapen, varkens en geiten. Het vlees is rood vanwege het ijzer erin, dat hemoglobine heet.

Of je het nu rauw koopt, of als een mooie biefstuk die je thuis bak tot het mooi rosé is: het blijft rood vlees. Denk aan rundvlees, lamsvlees en varkensvlees.

Waarom is bewerkt vlees anders?

Er is een groot verschil tussen een vers stuk vlees en vlees dat bewerkt is. Bewerkt vlees is vlees dat is veranderd om het langer houdbaar te maken of de smaak te intensiveren.

Dit gebeurt door het te roken, te zouten, te fermenteren of door toevoeging van conserveringsmiddelen. Denk aan producten zoals: De verwerking kan zorgen voor de vorming van stoffen die de kans op kanker verhogen. Daarom is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een stuk rood vlees en deze bewerkte varianten.

• Bacon
• Salami en andere worstsoorten
• Ham
• Gerookte kip

De grote studie: Wat zegt het UK Biobank?

Er is veel onderzoek gedaan, maar een van de meest spraakmakende studies verscheen in 2022.

Onderzoekers van het UK Biobank analyseerden de gegevens van maar liefst 472.377 deelnemers. Dat is een gigantische groep mensen, wat de betrouwbaarheid van de resultaten flink verhoogt. De onderzoekers keken naar de eetgewoonten van deze groep en deelden ze in op basis van hun vleesconsumptie. Ze keken naar: De vraag was simpel: is er een verschil in kankerrisico tussen deze groepen?

• Grote vleeseters
• Kleine vleeseters
• Pescotarianen (mensen die vis eten, maar geen vlees)
• Vegetariërs

De uitkomsten van het onderzoek zijn duidelijk en bieden een goed beeld van de risico’s. Het gaat hier om relatieve risico’s vergeleken met elkaar.

De resultaten op een rij

Let wel: deze cijfers zijn gebaseerd op groepen. Dat betekent niet dat jij persoonlijk exact deze percentages hebt, maar het toont wel een duidelijke trend.

• Grote vleeseters: Mensen die meer dan vijf porties rood vlees per week eten, hebben een verhoogd risico op darmkanker. Het onderzoek liet zien dat dit risico ongeveer 9% hoger is dan bij mensen die weinig rood vlees eten.
• Kleine vleeseters: Wie minder dan vijf porties rood vlees per week eet, loopt een 9% lager risico op darmkanker.
• Pescotarianen: Deze groep heeft over het algemeen een 10% lager risico op kanker. Specifiek voor prostaatkanker is het risico zelfs ongeveer 20% lager.
• Vegetariërs: Zij hebben een 14% lager risico op kanker in het algemeen. Voor borstkanker is het risico ongeveer 18% lager en voor prostaatkanker zelfs 31% lager.

Minder rood vlees, en zeker minder bewerkt vlees, lijkt samen te gaan met een lager risico.

De classificatie van de WHO en IARC

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de Internationale Agentie voor Onderzoek naar Kanker (IARC) hebben de risico’s van vlees grondig bekeken. Zij hebben een classificatie gemaakt die veel duidelijkheid geeft:

• Bewerkt vlees valt in categorie 1: "carcinogeen voor mensen". Er is overtuigend bewijs dat bewerkt vlees kanker kan veroorzaken.
• Rood vlees valt in categorie 2A: "waarschijnlijk carcinogeen voor mensen". Dit betekent dat er sterke aanwijzingen zijn, maar het bewijs is iets minder overtuigend dan bij bewerkt vlees.

Waarom is bewerkt vlees erger? Tijdens het verwerkingsproces kunnen stoffen ontstaan, zoals N-nitroso-verbindingen, die het DNA in cellen kunnen beschadigen.

Dit verhoogt de kans op kanker, terwijl een gezond mediterraan voedingspatroon je immuunsysteem juist kan ondersteunen.

Wat doet vlees met je afweer?

Het gaat niet alleen over kanker, maar ook over je algehele gezondheid en afweersysteem. Een dieet met veel rood en bewerkt vlees kan ontstekingsreacties in het lichaam versterken. Chronische ontsteking is een factor die een rol kan spelen bij de ontwikkeling van kanker en andere ziekten.

Door te kiezen voor minder rood vlees en meer plantaardige producten, geef je je lichaam rust.

Voedingsmiddelen zoals groenten, fruit, peulvruchten en noten zitten boordevol antioxidanten en vezels. Door te kiezen voor plantaardig eten bij kanker, ondersteun je je afweersysteem en help je het lichaam gezond te houden.

Praktische aanbevelingen voor jou

Je hoeft niet meteen al je vlees de deur uit te doen. Het gaat om balans. Experts raden het volgende aan:

• Beperk rood vlees: Probeer niet meer dan 300 gram rood vlees per week te eten. Dit komt ongeveer neer op drie keer per week een portie van 100 gram.
• Vermijd bewerkt vlees: Probeer bewerkt vlees zoveel mogelijk te beperken, bijvoorbeeld tot maximaal 30 gram per week. Een plakje ham of een paar plakjes salami telt snel op.
• Kies voor alternatieven: Vervang vlees regelmatig door andere bronnen van eiwitten. Denk aan kip, kalkoen, vis, eieren, linzen, bonen, kikkererwten, noten en zaden.

Nuances en beperkingen van de studie

Het is belangrijk om kritisch te blijven. De studie van het UK Biobank laat een verband zien, maar dat betekent niet direct dat rood vlees de enige oorzaak is.

Er spelen vaak meer factoren mee. Mensen die minder vlees eten, hebben vaak ook een algemeen gezondere levensstijl.

Ze roken minder, bewegen meer en eten meer groenten en fruit. Dit kan ook bijdragen aan de lagere kankerrisico’s. Daarnaast is de studie gebaseerd op zelfrapportage. Mensen moeten zelf aangeven wat ze eten, en dat kan soms iets afwijken van de werkelijkheid.

Ook is de studie uitgevoerd in het Verenigd Koninkrijk. De resultaten zijn zeer relevant, maar kunnen per land of cultuur iets verschillen.

Conclusie: Hoe zit het nu?

De wetenschap is duidelijk: minder rood vlees en minder bewerkt vlees is beter voor je gezondheid en verlaagt het risico op kanker. De cijfers van het UK Biobank laten zien dat vegetariërs en pescotarianen een lager risico hebben op diverse soorten kanker, waaronder darmkanker, borstkanker en prostaatkanker.

Het gaat niet om het volledig schrappen van vlees, maar om bewuste keuzes maken. Probeer eens een dag geen vlees te eten en kies voor bonen of vis. Je lichaam – en je afweersysteem – zal je dankbaar zijn. Onthoud: gezondheid draait om balans en variatie in je voeding.