Specifieke voedingsstoffen die het immuunsysteem bij kanker ondersteunen (nutrients)

Kanker en de bijbehorende behandelingen, zoals chemotherapie of immuuntherapie, doen wat met je lichaam. Je immuunsysteem kan flink onder druk staan, waardoor je je sneller moe voelt en gevoeliger bent voor infecties.

Maar wist je dat voeding een krachtig wapen kan zijn in deze strijd?

Het juiste eten helpt je weerstand te geven, bijwerkingen te verminderen en je lichaam de energie te geven die het zo hard nodig heeft. In dit artikel duiken we in de wereld van specifieke voedingsstoffen die jouw immuunsysteem ondersteunen tijdens het traject van kanker.

Waarom voeding zo belangrijk is bij kanker

Stel je je immuunsysteem voor als een leger. Kanker is een listige vijand die probeert te ontsnappen en de verdediging te verzwakken.

Een goede voeding is als de logistieke steun voor dat leger: het levert de juiste munitie en brandstof. Een stabiel lichaamsgewicht is hierbij cruciaal. Te veel of te weinig afvallen kan de behandeling namelijk bemoeilijken. Voedingsdeskundigen, zoals die van de Vlaamse Zorgnetwerken (VZN), benadrukken dan ook dat voeding geen bijzaak is, maar een fundamenteel onderdeel van je herstel.

De bouwstenen: macro- en micronutriënten

Om je immuunsysteem optimaal te ondersteunen, heb je een mix van bouwstoffen nodig. Door middel van gerichte immunonutritie bij kanker onderscheiden we macronutriënten (de grote energieleveranciers) en micronutriënten (de vitamines en mineralen die als bouwstenen en regelaars fungeren).

Macronutriënten: de energieboosters

Dit zijn de voedingsstoffen waar je lichaam veel van nodig heeft om energie te produceren en weefsel te herstellen. Hoewel je deze in kleinere hoeveelheden nodig hebt, zijn ze minstens zo belangrijk. Ze fungeren als co-enzymen en antioxidanten.

• Eiwitten: Dit zijn de absolute bouwstenen van je immuunsysteem. Ze zijn nodig voor de aanmaak van antilichamen en witte bloedcellen. Zonder voldoende eiwitten kan je lichaam zich niet goed verdedigen of herstellen. Voor patiënten die chemotherapie of een stamceltransplantatie ondergaan, is een inname van ongeveer 1,2 tot 1,5 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht per dag een goede richtlijn. Denk aan mager vlees, vis, eieren, peulvruchten en zuivel.
• Koolhydraten: Deze leveren de brandstof voor je cellen, inclusief je immuuncellen. Kies voor complexe koolhydraten die langzaam worden afgebroken, zoals volkorenbrood, bruine rijst en havermout. Dit zorgt voor een stabiele bloedsuikerspiegel en voorkomt energiepieken en -dalen.
• Vetten: Niet alle vetten zijn slecht! Gezonde vetten, vooral omega-3 vetzuren, zijn essentieel. Ze helpen bij de productie van ontstekingsremmende stoffen en zorgen voor gezonde celmembranen. Denk aan vette vis (zalm, makreel), noten, zaden en olijfolie.

Micronutriënten: de onmisbare regelaars

• Vitamine C: Een krachtige antioxidant die je immuuncellen helpt zich te verdedigen tegen schade door vrije radicalen. Het zit vol in citrusvruchten, aardbeien, paprika’s en broccoli. Een dagelijkse portie groenten en fruit is dus geen overbodige luxe.
• Vitamine D: Deze vitamine is een sleutelspeler in de regulatie van je immuunsysteem. Er zijn aanwijzingen dat voldoende vitamine D de effectiviteit van immuuntherapie kan verbeteren. Je lichaam maakt het aan onder invloed van zonlicht, maar het zit ook in vette vis en wordt vaak toegevoegd aan zuivelproducten. Bij een tekort kan een supplement nodig zijn, maar overleg dit altijd met je arts.
• Vitamine E: Werkt samen met vitamine C als antioxidant en beschermt je cellen. Je vindt het in noten, zaden, plantaardige oliën en groene bladgroenten.
• Zink: Dit mineraal is onmisbaar voor de aanmaak en werking van witte bloedcellen. Het bevordert ook de genezing van wonden. Goede bronnen zijn vlees, schaaldieren, peulvruchten en noten.
• Selenium: Een antioxidant die het immuunsysteem ondersteunt en mogelijk de groei van kankercellen remt. Het zit in paranoten, vis en volkorenbrood. (Let op: te veel selenium kan giftig zijn, dus overdrijf niet met paranoten).
• B-vitamines: Deze groep (zoals B6, B9/foliumzuur en B12) is cruciaal voor de aanmaak van rode bloedcellen en de werking van het immuunsysteem. Ze zitten in vlees, gevogelde, eieren, bladgroenten en verrijkte granen.
• Koper en IJzer: Deze mineralen zijn belangrijk voor de aanmaak van bloedcellen en de zuurstoftransport. IJzer zit vooral in rood vlees, lever, peulvruchten en donkere bladgroenten. Koper vind je in noten, zaden en volkorengraanproducten.

Specifieke ondersteuning bij immuuntherapie

Immuuntherapie, zoals CAR-T-celtherapie, is een krachtige behandeling die je eigen immuuncellen activeert om kankercellen aan te vallen. Dit kan echter leiden tot heftige bijwerkingen, zoals een ‘cytokine storm’ (een overreactie van het immuunsysteem). Gerichte voeding bij specifieke kankersoorten kan hier een ondersteunende rol spelen.

• Omega-3 vetzuren: Vanwege hun ontstekingsremmende werking kunnen ze helpen om de heftigheid van een cytokine storm te beheersen.
• Probiotica en prebiotica: Een groot deel van je immuunsysteem bevindt zich in je darmen. Probiotica (goede bacteriën) en prebiotica (voeding voor die bacteriën) zorgen voor een gezonde darmflora, wat essentieel is voor een sterke afweer. Denk aan yoghurt, kefir, zuurkool en oplosbare vezels uit bijvoorbeeld haver en appels.
• Antioxidanten: Tijdens immuuntherapie kunnen vrije radicalen ontstaan. Antioxidanten (vitamine C, E, selenium) beschermen je cellen tegen deze schade.

Praktische voedingsadviezen voor patiënten

De behoeften verschillen per persoon, afhankelijk van het type kanker, de behandeling en je persoonlijke situatie.

Overleg daarom altijd met een oncologisch diëtist. Hier zijn enkele algemene tips:

• Eet regelmatig kleine porties: Dit helpt misselijkheid te voorkomen en zorgt voor een stabiele energievoorziening.
• Drink voldoende water: Hydratatie is cruciaal voor alle lichaamsfuncties, inclusief je immuunsysteem.
• Beperk bewerkte voedingsmiddelen: Vermijd producten met veel toegevoegde suikers, ongezonde verzadigde vetten en kunstmatige toevoegingen. Deze kunnen ontstekingen bevorderen en je immuunsysteem verzwakken.
• Kies voor een gevarieerd dieet: Vul je bord met veel groenten, fruit, volle granen en magere eiwitbronnen. Variatie zorgt voor een breed spectrum aan voedingsstoffen.
• Let op voedselintoleranties: Sommige behandelingen kunnen je spijsvertering gevoeliger maken. Houd bij wat je eet en hoe je je voelt.

Voeding per type kanker: een korte blik

Hoewel de basisprincipes voor iedereen gelden, kunnen er specifieke aandachtspunten zijn:

• Leukemie: Patiënten hebben vaak een verhoogde eiwitbehoefte vanwege de snelle celdeling en het herstel.
• Lymfeklierkanker: Een goede voeding kan helpen bij het beheersen van vermoeidheid en misselijkheid, veelvoorkomende bijwerkingen.
• MDS-MPN (myelodysplastische syndromen / myeloproliferatieve neoplasmata): Bij deze aandoeningen kan er behoefte zijn aan extra ijzer of vitamine B12, afhankelijk van het specifieke ziektebeeld en de behandeling.
• Ziekte van Kahler (multipel myeloom): Omdat deze kanker de botten kan aantasten, is voldoende calcium en vitamine D belangrijk voor de botgezondheid.

Conclusie: voed je weerstand

Voeding is een krachtige bondgenoot in de strijd tegen kanker. Door bewust te kiezen voor eiwitten, gezonde vetten, vitaminen en mineralen, geef je je lichaam de bouwstoffen die het nodig heeft om je immuunsysteem optimaal te voeden, behandelingen beter te doorstaan en je herstel te bevorderen.

Het is geen magische pil, maar een integraal onderdeel van je zorg. Raadpleeg altijd een professionele diëtist om een plan te maken dat bij jouw situatie past. Samen zorgen we ervoor dat je lichaam zo sterk mogelijk staat.